Η διερεύνηση των ισχυρισμών ενός ανήλικου θύματος κακοποίησης: Η τέχνη και η τεχνική της λήψης της κατάθεσης (Ρέθυμνο, 10/03/2026)

Η παρεχόμενη εκπαίδευση αποσκοπεί στην απόκτηση εξειδικευµένης γνώσης στο πεδίο της εξέτασης των ισχυρισμών κακοποιηµένων παιδιών, για την  αποτελεσματικότερη διαχείριση των σχετικών περιστατικών. Στόχος είναι η λήψη αξιόπιστων καταθέσεων, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας και να προστατευτεί η ανηλικότητα από ενδεχόμενο επανατραυματισμό / δευτερογενή θυµατοποίηση, που συχνά λαμβάνει χώρα από επαγγελματίες δίχως εκπαίδευση.

Εκπαιδευτικοί στόχοι προγράμματος:

• Η αναζήτηση και η ανεύρεση της αλήθειας με τη χρήση του δομημένου δικανικού πρωτοκόλλου
• Η προστασία του ανήλικου θύματος από κακές πρακτικές λήψης της κατάθεση που οδηγούν στη  δευτερογενή του θυματοποίηση
• Ο σεβασμός και η εφαρμογή των διεθνών δικονομικών εγγυήσεων και διεθνών καλών πρακτικών και αρχών  για την προστασία του ανήλικου θύματος

Γνωστικές δεξιότητες:

• Χρήσης του δικανικού πρωτοκόλλου
• Ιεράρχησης αναγκών του ανήλικου θύματος και προστασία του από κάθε μορφή επαναθυματοποίησης
• Ανάλυσης του λόγου του από την παιδική όμως οπτική
• Αξιολόγησης των ισχυρισμών του (αληθείς ή ψευδείς)

Ψυχοκινητικές-κοινωνικοσυναισθηματικές  δεξιότητες:

• Χρήση συμβουλευτικών δεξιοτήτων
• Δημιουργία κλίματος ασφάλειας και εμπιστοσύνης
• Επίδειξη ενσυναίσθησης (ενεργητική ακρόαση, ενθάρρυνση, αντανάκλαση συναισθήματος κ.λπ.)

Συμπεριφορές/Στάσεις:

• Επίδειξη ουδετερότητας, αμεροληψίας και αντικειμενικότητας
• Επίδειξη σεβασμού στην ανηλικότητα
• Προσαρμογή της όλης διαδικασίας σε ιδιαίτερα  ευάλωτες ομάδες ανήλικων θυμάτων (π.χ. πρόσφυγες, ανήλικοι ασυνόδευτοι, Ρομά, ΑΜΕΑ, παιδιά προσχολικής ηλικίας)

Σε ποιους απευθύνεται:

Δικαστικούς και Εισαγγελικούς Λειτουργούς, Δικηγόρους

Αναλυτική παρουσίαση διδακτικών ενοτήτων προγράμματος

• To παιδί θύμα στη διεθνή έννομη τάξη

Το νομικό οπλοστάσιο για τα δικαιώματα των παιδιών έχει οικουμενική διάσταση και είναι ιδιαίτερα πλούσιο. Με τη διεθνοποίηση της προστασίας των δικαιωμάτων του το παιδί αναγνωρίζεται ως αυτόνοµο υποκείµενο, ως πρόσωπο που χρήζει σεβασμού και όχι απλώς ως αντικείμενο προστασίας και παθητικός δέκτης παροχών. Δικαιούται να αξιώνει το σεβασμό και την εκπλήρωση των δικαιωμάτων του από το Κράτος. Παράλληλα αναγνωρίζεται η ανάγκη αυξημένης προστασίας της ανηλικότητας λόγω του ευάλωτου της ηλικίας, ιδίως όταν εμπλέκεται σε ποινικές διαδικασίες. ­­­­

• Τα στάδια της αποπλάνησης (Grooming)

H μελέτη της διαδικασίας της αποπλάνησης είναι εξαιρετικά σημαντική στην κατανόηση του τρόπου προσέγγισης, χειραγώγησης και παραβίασης του ανηλίκου, της δυναμικής του τραύματος, της κακοποίησής του, της ιδιαίτερης ψυχοσυναισθηματικής του κατάστασης, της απροθυμίας και του φόβου του να μιλήσει για όσα βίωσε και της αποκάλυψης των τραυματικών του εμπειριών. Επιπλέον, ο εντοπισμός και η αναγνώριση συμπεριφορών και τεχνικών αποπλάνησης μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τους επαγγελματίες του Συστήματος Ποινικής Δικαιοσύνης στη ορθότερη και πληρέστερη διερεύνηση μιας καταγγελίας σεξουαλικής κακοποίησης, με την κατάλληλη χρήση και διατύπωση των ερωτήσεων κατά τη λήψη της δικανικής συνέντευξης του θύματος. Η διεθνής βιβλιογραφία έχει διακρίνει πέντε σημαντικές κατηγορίες στρατηγικών προετοιμασίας για τη σεξουαλική παραβίαση ενός παιδιού, αποδεικνύοντας την πολυσύνθετη φύση του φαινομένου.

• Η διαδικασία της αποκάλυψης της σεξουαλικής παραβίασης

Γιατί ένα θυματοποιημένο παιδί επιλέγει σχεδόν πάντα την απόκρυψη της παραβίασής του;

Η διαδικασία της αποκάλυψης έχει έναν ενεργητικό και ρευστό χαρακτήρα με την έννοια της διαρκούς μεταβολής και εξέλιξης μια θέση που επιβεβαιώνεται τόσο από τα επιμέρους στάδια που περιλαμβάνει όσο και τις αλληλεπιδράσεις που λαμβάνουν χώρα με τα άτομα που κάθε φορά εμπλέκονται. Η αποκάλυψη της κακοποίησης δεν είναι απλά μια πράξη, αλλά μια δυναμική διαδικασία με επιμέρους στάδια/φάσεις (η μυστικότητα, η δημιουργία ενός αισθήματος ανημποριάς και αβοηθησίας, η παγίδευση και ο συμβιβασμός, η καθυστέρηση στην αποκάλυψη και τέλος η ανάκληση των όσων τελικά  ειπώθηκαν από το παιδί – θύμα) κατά την οποία ο ανήλικος προσπαθεί να μοιραστεί τα δεινά της θυματοποίησης του.

• Το δομημένο πρωτόκολλο της δικανικής συνέντευξης

Στόχος μιας δομημένης συνέντευξης / κατάθεσης με τη χρήση δικανικού πρωτόκολλου, είναι η ανεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας με την παράλληλη  αποφυγή του κινδύνου της δευτερογενούς θυματοποίησης του ανηλίκου.

Τα στάδια που ακολουθούνται και προβλέπονται τόσο από τη διεθνή βιβλιογραφία όσο και από τη δική μας έννομη  τάξη (ΥΑ 7320/2019) είναι:

– Εισαγωγή στο θέμα της συνέντευξης

– Ελεύθερη αφήγηση / ανάκληση  των γεγονότων –  Ερωτήσεις για εμπλουτισμό των πληροφοριών

– Κλείσιμο της συνέντευξης

• Ειδικά θέματα:

Έμφαση θα δοθεί στη λειτουργία της μνήμης και των γνωστικών της μηχανισμών της καθώς και στα στα χαρακτηριστικά ενός καλού συνεντευκτή και στις σημαντικές συμβουλευτικές δεξιότητες που απαιτούνται. Επίσης θα γίνει αναλυτική  αναφορά στις βασικές αρχές δεοντολογίας κατά την εξέταση ανήλικων θυµάτων. Στόχος είναι ο σεβασμός του θύματος και η αποφυγή  του επανατραυματισμού του. Οι εμπλεκόμενοι φορείς κατά τη διενέργεια της  δικανικής συνέντευξης δεν μπορεί να παρεμβαίνουν σε κάθε στάδιο σε  διαφορετικές κάθε φορά υπηρεσίες,  γιατί αυτό  θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην επαναθυματοποίηση του παιδιού. Στόχος είναι η λήψη μίας μόνο κατάθεσης (η οποία θα βιντεοσκοπείται) από έναν άριστα εκπαιδευμένο  επαγγελματία, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (‘Το Σπίτι του Παιδιού’). Η όλη διαδικασία δε θα πρέπει να υπερβαίνει τη μια ώρα.  Επιτακτική ανάγκη είναι η στελέχωση των υπηρεσιών προκειμένου να είναι δυνατή η διεπιστημονικής συνεργασίας μιας ομάδας επαγγελματιών.

• Κριτήρια διάκρισης ψευδών – αληθών ισχυρισµών

Οι επαγγελματίες οφείλουν να γνωρίζουν ότι τα παιδιά μπορεί να καταφύγουν σε ψεύτικες αποκαλύψεις για μια σειρά από λόγους. Η γνώση των κριτηρίων διάκρισης ψευδών και αληθών ισχυρισμών είναι αναγκαία για την ανεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας, τη διαμόρφωση ορθής δικανικής κρίσης και την αποφυγή δικανικής πλάνης.

Εκπαιδευτές/ Εκπαιδεύτριες:

Θεμελή Όλγα 

Καθηγήτρια Εγκληματολογικής Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Dr. Ghassan Khalil

Διπλωματικός Εκπρόσωπος της UΝICEF στην Ελλάδα